Balıklar Hakkında

Doğal Yaşam Alanları ve Özellikleri

Balık, ilk çağlardan beri insanlığın en önemli besin kaynaklarından biri, bazılarımız içinse çok daha ötesi….

Üç tarafı denizlerle çevrili ülkemiz konumu itibariyle çok çeşitli göçmen ve bölgesel balıklara ev sahipliği ediyor. Ancak, teknolojik olarak hızla gelişen avcılık yöntemleri, artan nüfus ve talep dengesi, değişen iklim koşulları ve bilinçsiz avcılık gibi nedenlerle bir çok balık çeşidini kaybettik ya da çok az avlanabildiği için ulaşamaz olduk. Balığı sadece ticari bir ürün olarak değil, gelecek nesillere bırakılması gereken bir değer olarak görmek gerekir.

Ülkemizin başlıca balıkları hakkında kısa bilgiler ve nasıl pişirileceğine dair tavsiyelerde bulunarak hangi dönem alırsanız daha lezzetli bir balık yiyebileceğinizin listesi:

Zargana

zarganaGenellikle ılıman denizlerde yaşar. Ülkemizde Akdeniz, Ege, Marmara ve Karadeniz’de bulunur. Hamsi, çaça, gümüş gibi küçük balıklarla beslenir. Özellikle fosfor zenginliği ile dikkat çeker. Güney Akdeniz’de Şubat ayında başlayan yumurtlama Haziran’a kadar devam ederken Karadeniz ve Akdeniz’in bazı kesimlerinde Nisan ayında başlar ve Eylül’e kadar devam edebilir.

Ne Zaman: Eylül, Ekim, Kasım

Nasıl: Tava

 

Lüfer

lufer

Ülkemizde göç yolu olduğu için başta Marmara olmak üzere Ege ve Karadeniz de yayılım gösterir. Lüfer genellikle körfezlerde ve kıyıya yakın sulardaki kumlu dipli alanlarda olur. 60 metre derinliğe kadar bulunabilen göçmen bir balıktır. Ülkemizde Mayıs ayında Marmara ve boğazlarda kalan lüferler beslenmek, üremek ve yazı geçirmek üzere kanalı takiben Karadeniz’e çıkarlar. Bu çıkış oldukça hızlı olur ve Haziran’ın ilk haftasına kadar tamamlanır. 20 cm’in altında avcılığı yasaktır. Yaşamevreleri esnasında farklı isimlerle adlandırılırlar.

12 cm: Defne yaprağı                                      21-30 cm: Lüfer

13-17 cm: Çinekop                                          30-50 cm: Kofana

18-20 cm: Sarıkanat                                       5 cm’den büyük: Sırtıkara

Ne Zaman: Eylül’ün ikinci haftasından Şubat ayı arasına kadar.

Nasıl: Izgara

 

Tekir

Tekir

Özellikle Karadeniz ve Marmara’da dağılım gösterir. Kumluk, çamur veya taşlık kıyı kesimlerinin 3 m’den 100 m’ye kadar derinlerinde gidip gelerek yaşar. 11 cm’nin altında avcılığı yasaktır. Her dönem avcılığı yapılabilmektedir.

Ne Zaman: Temmuz ve Ekim arası

Nasıl: Tava

 

dulger

Dülger

Bütün denizlerimizde yayılım gösterir. Ülkemizde her dönem avcılığı yapılabilmektedir. Büyüklüğü ortalama 25-30 cm’dir, maksimum 50 cm olur. Ortalama ağırlığı 300-500 gr civarındadır.

Ne Zaman: Kasım ve Ocak arası

Nasıl: Kavurma

 

Kılıç

kilicSıcak ve ılık sularda bireysel veya çift olarak yaşar. Açık deniz balığıdır. 800 m derinliğe inebilir. Ülkemizi çevreleyen denizlerde artık nadir görülen çok lezzetli bir barlık türüdür. Akdeniz ve Ege’de yıl boyunca, Karadeniz’de ise yalnız yaz ayları görülür.

1 Ekim-30 Kasım tarihleri arasında ve 125 cm’nin altında avcılığı yasaktır.

Ne Zaman: Eylül ve Şubat arası

Nasıl: Izgara

 

Kırlangıç

kirlangicEge, Akdeniz ve Marmara’nın fazla göç etmeyen, yerli balığıdır. Zaman zaman Karadeniz’de rastlanır. Ilık denizlerin sahil yakınlarında 5-300 m derinliklerin diplerinde çiftler halinde yaşar. Küçüklerine Derviş Balığı da denir. Kırlangıç balığının bir diğer benzeri Mazak, Kırlangıçtan daha küçük bir türdür ve rengi daha kırmızıdır bunun yanında boyu en fazla 25 cm’ye kadar ulaşabilir. Ülkemizde 18 cm’nin altında avcılığı yasaktır.

Az avlanabilir olması ve etinin en lezzetli, yararlı olmasından dolayı değerli bir balıktır. Diğer Akdeniz ve Avrupa ülkelerinde de bol bol tüketilir. Kırlangıç ızgara ve tavaya uygun değildir.

Ne Zaman: Her mevsim tüketilebilir.

Nasıl: Çorba ve buğulama

 

Palamut

palamutKaradeniz ve Marmara’da yayılım gösterir. Bahar aylarında beslenmek için Karadeniz’e çıkıp, sonbahardan itibaren kışı geçirmek için Marmara’ya Çanakkale’ye kadar iner. Önce Karadeniz’den sürüler halinde vanoz ve çingene palamutu, Eylülden itibaren de palamut gelmeye başlar. Tombik balığı tip olarak benzese de karın bölgesinde bulunan en az üç adet siyah benek ile palamuttan ayrılır.

Palamut da lüfer gibi yaşam evrelerine göre isimlendirilmiştir. Ülkemizde 1 Nisan – 31 Ağustos tarihleri arasında ve 25cm’nin altında avcılığı yasaktır.

20 cm: Palamut Vanozu                                   51 – 60 cm: Torik

20 – 30 cm: Çingene Palamutu                     61 – 62 cm: Sivri

31 – 40 cm: Palamut                                         65 – 70 cm: Altıparmak

40 – 50 cm: Kestane Palamutu                      70 cm’den büyük: Zindan Delen

 

Hamsi

hamsiÜlkemizde en çok avcılığı yapılan balık olan Hamsi özellikle Karadeniz’de yayılım gösterir. Marmara’da da bulunur. Sürüler halinde yaşar ve 20 cm’ye kadar büyür. Ocak – Mart arasında beslenmek için sahillere yaklaşır ve bol av verir. Karadeniz hamsisi kışı geçirmek üzere Kasım’dan Şubat’a kadar Trakya kıyılarına ve Marmara’ya göç eder. Nisan ayında da yumurtlamak üzere Karadeniz’e çıkar. Ayrıca Marmara Hamsisi denilen, yalnız Marmara’da çıkan, daha küçük ve göç etmeyen bir hamsi türü de vardır. Aynı tür Kuzey Ege’de de bulunur. Bu hamsinin sırt rengi daha açıktır. Gırgır avcılığının yasağı başlamasıyla birlikte 15 Nisan – 31 Ağustos tarihleri arasında ve 9 cm’nin altında avlanılması yasaktır.

Ne Zaman: Ekim ve Şubat ayları arası

Nasıl: Buğulama, tava

 

mezgit

Mezgit

Marmara ve Karadeniz’de bol, diğer denizlerimizde az rastlanır. En çok Karadeniz’de yayılım gösterir. Boyları 30 cm olabilir. Gelincik ve Mırlan ile aynı türdendir. 30 – 40 m’nin altındaki derin sularda yaşar. Kılçık oranının düşük olmasından dolayı çocukların en sevdiği balıktır. Ülkemizde 13 cm’nin altında avlanılması yasaktır. Lezzetli ve her mevsimde bolca avlanılmasıyla ekonomik değeri yüksektir.

Ne Zaman: Her mevsim tüketilebilir.

Nasıl: Tava

 

Lipsoz

lipsozSıcak ve denizlerimizin sahil kıyılarında 1000 metreye kadar inen derinliklerde, bitkilerle örtülü, taşlık, çakıllı ve kumlu yüzeylerde yaşar. Tüm denizlerimizle birlikte özellikle Ege ve Marmara’da yayılım gösterir. Işınları zehirlidir ve temasında üç gün etkisini sürdürebilir. Yaşam alanları ve görünüş itibariyle iskorpit balığına çok benzer. İskorpit, renginin koyu kahverengiye yakın olması ve lipsoza göre küçük (ortalama 20 – 30 cm) olmasıyla ayrılır.

Ülkemizde 15 cm’nin altında avcılığı yasaktır.

Ne Zaman: Her mevsim tüketilebilir.

Nasıl: Çorba

 

Akya

akyaKuzu, Leka ve İskender Balığı olarak da anılır. Genelde 50 – 100 cm, en çok 180 cm ve 60 kg ağırlıkta olabilir. Çıplak balığı ile aynı türdendir. Akya balığı, sırtındaki iki yüzgeç ve basık vücut yapısı ile çıplak balığından ayrılır. Dipte kıyılara yakın küçük sürüler halinde dolaşır. Ülkemizde genellikle Akdeniz ve Ege’de yayılım gösterir. 30 cm’nin altında avcılığı yasaktır.

Ne Zaman: Temmuz – Eylül arası

Nasıl: Izgara, şiş ve buğulama

 

dil

Dil

Denizlerimizde 10 m’den 300 – 500 m’ye kadar derinliklerin, kumlu, çamurlu veya çakıllı diplerinde fazla hareket etmeden ve uzun göçler yapmadan yaşar. Ege ve Akdeniz’de yayılım gösterir. 15 Şubat – 15 Mart tarihleri arasında ve 20 cm’nin altında avlanılması yasaktır.

Ne Zaman: Kasım ve Şubat arası

Nasıl: Tava, ızgara, şiş

 

Uskumru

uskumru

Vücudu füze şeklindedir. Sırtta aşağıya doğru inen açık veya koyu yeşilimsi – mavi, üzeri lekeli bantlar vardır. Dünyanın bir çok bölgesinde yayılım göstermektedir. Ülkemizde genellikle Marmara ve Karadeniz’de bulunur. Oldukça yağlı ve lezzetli eti ile bilinir.

Kolyoza çok benzeyen uskumru; gözlerinin büyük olması ve ağız yapısının kısa olması, sırt çizgilerinin düzgün ve paralel inmesiyle kolyozdan ayrılır. Büyüklüğüne göre üç değişik ad ile adlandırılır. En küçüğü kalinaryadır. 20 – 25 cm civarında olanları uskumru, Karadeniz’den dönüş uskumusu (en yağlı hali) ise çiroz olarak adlandırılır. Yazın yakalananlara ise lipari denir. 20 cm’nin altında avlanılması yasaktır.

Ne Zaman: Eylül’den Ocak sonuna kadar

Nasıl: Izgara, pilaki ve yağsız zamanlarında tava

 

Barbun

barbunSıcak ve ılık denizlerin kumlu, çamurlu sahillerinde 300 m’ye varan derinliklerinde sürüler halinde yaşar. Ülkemizde Ege ve Akdeniz’de yayılım gösterir. 13 cm’nin altında avcılığı yasaktır. Barbun balığı Tekir balığından burnunun dik oluşu, ağzın göz hizasına ulaşması, göz çukuru altında üç adet pul bulunması, ilk sırt yüzgecinin bantsız oluşu ile ayrılır.

Ne Zaman: Temmuz ve Ekim arası

Nasıl: Izgara, tava

 

Kalkan

kalkanGözleri vücudunun sol tarafında bulunan ve sağ tarafı ile denizin tabanında yatan bir yassı balık türüdür. Tüm denizlerimizde bulunur fakat özellikle Karadeniz’de yayılım gösterir. Ülkemizde 1 Mayıs – 30 Haziran tarihleri arasında ve 40 cm’nin altında avcılığı yasaktır. Yerli kalkan, denizin tabanına yatan kısmın kırmızı olması ve düğmeleri ile ithalden ayırt edilir. Karadeniz’de avlananların dışında ithal olanlarda düğme bulunmaz. Her mevsim avlanan kalkan bütün sene boyunca yenebilir

Ne Zaman: Ocak sonunda Mart ortalarına kadar

Nasıl: Izgara, tava, buğulama

 

İstavrit

istavritÜlkemizde Marmara ve Karadeniz de yayılım gösterir. Özellikle İstanbul boğazında olta avcılarının vazgeçilmez balığıdır. Ege ve Akdeniz de farklı türleri bulunmaktadır. İstavritler sonbahar Marmara’ya iner, Mayıs’tan itibaren de Karadeniz’e geri dönmeye başlar. 13 cm altında ve tüm denizlerimizde 15 Nisan – 31 Ağustos tarihleri arasında gırgırla avcılığı yasaktır. Voli ağları ile avcılığı her dönem serbesttir.

Ne Zaman: Kasım ile Şubat arası

Nasıl: Tava, fırın

 

Fener

fenerÜlkemizde Akdeniz, Ege Denizi ve Marmara Denizinde bulunur. Ilıman denizlerin karanlık deniz diplerinde, çamurlu zemine bedenlerinin bir bölümünü gömerek, kendilerini kamufle ederek avlanır ve hayatlarını bu şekilde sürdürür. Her mevsim tüketilebilir. Fener balığı çok lezzetli bir balıktır ve pişirildikten sonra bile hala beyaz ve bütün kalır.

Ne Zaman: Her mevsim tüketilebilir

Nasıl: Sebzeli sote veya ızgara şiş